Arpa ile Gelen Sağlık

Sayı : 68 / Ekim 2017, Konu Başlığı : Bizim Mutfak

Gün geçmiyor ki, Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi vesellemin sıhhat ve beslenme ile ilgili sünnetlerinin hikmetlerinden biri daha ortaya çıkmasın. Bunlardan biri de, son zamanlarda yapılan araştırmalarda arpanın insan sağlığına faydalarının anlaşılmış olmasıdır.

Allah Resulü aleyhisselatu vesselamın hayatı boyunca arpa ekmeğini tercih ettiği ve arpa çorbasını övdüğü biliniyor. “Arpa ekmeği, bütün Peygamberlerin ekmeğidir,” buyurduğu, ayrıca arpa unundan yapılan çorbayı tavsiye ettiği kaynak eserlerde bildiriliyor.

Geçmişte Peygamberimizin arpa ekmeğini övmesinin sadece lüksten ve lezzetlerden kaçınmakla ilgili olduğu düşünülüyordu. Normalde buğday kadar bol nişasta içermediği için tercih edilmeyen arpa, daha çok yem bitkisi olarak kullanılıyordu. Oysa yapılan araştırmalar arpanın birçok tahıla üstünlüklerinin olduğunu ortaya koyuyor. İşte bunlardan bir kaçı:

Bilindiği gibi arpa lif oranı yüksek bir tahıldır. Son zamanlarda lifli gıdalarla beslenmenin kanda kötü kolestrolü (LDL) düşürmekte etkili olduğu kanıtlanmıştır.

Bilindiği gibi kolesterol kanda bulunan, mum kıvamında yağımsı bir maddedir. Normalde vücut kolesterolü kullanarak çeşitli hormonlar, D vitamini ve yağları sindiren safra asitlerini üretir. Ancak bu ihtiyaçlar için az miktarda kolesterol yeterlidir.

Hayvani yağlar, trans yağlar gibi doymuş yağ asitleriyle, fazla karbonhidrat alındığı zaman kandaki kolesterol oranı yükselmektedir. İhtiyaçtan fazla olan kolesterol, kan damarlarının çeperlerinde birikir ve halk arasında damar sertliği diye bilinen daralmaya (arteriyoskleroz) yol açar.

Damarlar daraldıkça kolesterol dışında akyuvarlar, kan pıhtısı gibi başka maddeler de birikip tıkanmaya sebep olur. Damarlar bütün organ ve dokulara kan taşıyarak beslediği için, damar sağlığı bozulunca tüm vücutta sağlık bozulur ve erken yaşlanma belirtileri ortaya çıkar.

Kolesterol hangi organın damarında birikirse o organ görevini yapamaz hale gelir. Mesela kalbi besleyen atardamarlarda (koroner arterler) kolesterol birikimi olursa kalp krizi gibi sorunlar meydana gelir. Beyne giden damar tıkanınca felç iner. Böbrek damarlarında kolesterol birikimi, yüksek tansiyon ve böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Ülkemizde, bilhassa erkeklerde ölümlerin büyük çoğunluğu kalp-damar hastalıkları sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple kolesterol ile sağlıklı bir şekilde mücadele edilmesi şarttır.

Bu sebeple gelişmiş ülkelerde yulaf tüketimi teşvik edilmektedir. Ancak son araştırmalar arpanın yulaftan daha faydalı olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan araştırmada arpanın, kanda bulunan LDL, non-LDL, apolipoprotein B (apoB) oranları üzerindeki etkisi incelendi.

Şimdiye kadar kalp damar hastalıklarının riskini takip etmek için yapılan kolesterol ölçümlerinde LDL oranına bakılıyordu. Bu çalışmada kötü kolesterolü kan yoluyla taşıyan bir lipoprotein olan apoB ve kanda bulunan toplam kötü kolesterolü gösteren non-HDL’nin ölçülmesi, kalp ve damar riskinin daha isabetli değerlendirilmesini sağladı.

Arpanın diğer lifli tahıllar gibi LDL oranının düşürülmesinde etkili olduğu biliniyordu ama bu çalışma diğer kötü kolesterol faktörlerinin oranlarının düşmesinde de etkili olduğunu gösterdi.

Dünyada yüksek kolesterolün ilaçlarla düşürülmesinin birçok sakıncası olduğu kabul görmüş durumda. Artık bütün hekimler kolesterolü kontrol altında tutmak için beslenme ve hayat tarzının değiştirilmesi gerektiği savunuyor.

Arpa, lif yönünden zengin olmasının yanı sıra yulafın iki katı protein içeriyor. Bilindiği gibi, vücudun protein ihtiyacının bitkisel kaynaklardan sağlanması, hayvansal gıdaların daha az tüketilmesine yardımcı olarak kolesterol ile mücadeleyi kolaylaştırabiliyor. Ayrıca hayvansal gıdaların azaltılması, kanser türleri başta olmak üzere birçok hastalığın önlenmesine yardımcı oluyor.

Arpadan yapılmış ekmekler aynı zamanda beta-glukan adı verilen faydalı maddeyi içerdiği için de sağlıklıdır. Beta-glukan, ekmek mayası hücre duvarında bulunan bir polisakkaritdir. Virüs, bakteri, mantar ve parazitik enfeksiyonlara karşı vücut direncinin artmasını sağlar.

Ayrıca Beta-glukanın antitümör etkisi de kansere karşı savunma sistemimizi güçlendirir. Arpanın lif ve mineral içeriği de son zamanlarda çok yaygınlaşan kalın bağırsak kanseri hastalığından korunmaya yardımcıdır.

Arpayı haşlayıp suyunu içmek de eskiden beri bilinen bir şifa reçetesidir. Doğal diüretik olarak bilinen arpa suyu, idrar söktürür ve vücuttan toksinleri atar, enfeksiyonları ve bakterileri temizler.

Ayrıca arpa B vitamini, demir, kalsiyum, magnezyum, manganez, selenyum, çinko, bakır ve çeşitli antioksidanlar açısından zengin, besleyici bir tahıldır.

Arpanın faydasından faydalanmak için mümkünse dövülmemiş, yani kabuklu arpa kullanın. Bu yemlik veya tohumluk arpa olarak bilinmektedir. Eğer işlenmemiş arpa bulamıyorsanız bazı aktarlardan dövülmüş arpa alabilirsiniz.
Peki arpayı nasıl kullanabilirsiniz? İşte birkaç tarif.

Arpa ile Kolay Tarifler

Dövme arpa, (aşurelik) dövme buğdaya benzer bir yapıya sahip olduğu için, buğdayla yaptığınız birçok tarifte kullanabilirsiniz. Mesela yoğurt çorbalarında bulgur veya dövme buğday yerine arpa kullanabilirsiniz.

Haşlanmış arpayı salatalarınıza ve yemeklerinize ilave edebilirsiniz.

Arpa unu da buğday unu yerine birçok tarifte kullanılabilir. Arpayı öğüterek buğday ununa karıştırıp çeşitli ekmekler, pideler, poğaçalar yapabilirsiniz.

Telbine Çorbası

Arpanın iltihap giderici ve iç organlarının temizlenmesine yardımcı olması için en uygun tarif, arpa unundan yapılan telbine çorbasıdır. Arpa ununu kaynatıp içine saf zeytinyağı ve bal ilave ederek Peygamberimizin hastalara tavsiye ettiği bu çorbayı yapabilirsiniz.

Deşişe Çorbası

Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in sevdiği bir diğer çorba da Deşişe çorbasıdır. Osmanlı döneminde bu çorbanın yapılıp fakirlere dağıtılması için vakıflar kurulurmuş.

Deşişe, bulgur gibi kabaca dövülerek öğütülen arpadan yapılır. Arpa haşlanırken içine hurma da katılır. Yahut arpa et ile birlikte haşlanabilir.


Sayı : 68
Büyük Kapak