Bebek Beslenmesinde Faydalı Bilgiler

Sayı : 28 / Haziran 2014, Konu Başlığı : Çocuk Eğitimi

İlk bebeğini dünyaya getiren anneler, onun beslenmesi konusunda etraflarındaki tecrübeli annelerden yardım alırlar. Ancak bazen bu yardımlar bebeğin daha iyi beslenmesini sağlamaz, aksine bebeğin erken dönemde sütten kesilmesine sebep olur.

Genellikle bebekler sancılanır, akşam saatlerinde huysuzlaşır ve uykuya dalmakta güçlük çeker. Bu durumda büyükanneler hemen devreye girer: “Bu çocuk doymuyor, muhallebi yapalım!” Bebeğin ağzına biberonla mama dayanır. Bu sırada annenin vücudu da psikolojik olarak etkilenir ve süt yapımını etkileyen hormonun salgılanması azalır.

Hâlbuki bebekler açlıktan ağlamazlar. Yeterli ve dengeli beslendiği ve bebeğini düzenli emzirdiği zaman anne vücudu bebeğin ihtiyacı kadar süt üretir.

Yeni doğum yapmış annelerin alelacele diyete girişmesi de yanlıştır. Ancak şekerli ve yağlı gıdaları kısıp, et, sebze, meyve ve bakliyat ile yetinilirse kilo almadan emzirmek mümkündür.

Doktorlar bebeklerin ilk altı ay boyunca sadece anne sütü ile beslenmesini tavsiye etmektedir. Anne sütü bebek için her bakımdan en sağlıklı besindir. Anne sütünde mikrop üremez, bozulmaz, hastalık kaynağı olmaz. Anne sütü ile beslenen bebeklerde enfeksiyon hastalıkları daha az görülmektedir. Anne sütü beyin gelişimini desteklemekte, allerjik hastalıkları önlemektedir. Anne sütü alan bebeklerde sindirim ve solunum yolu hastalıkları daha az görülmektedir. Çünkü bebeğin sindirim sistemi için en uygun gıda anne sütüdür.

Anne sütü, bebeğin gelişimine göre değişim gösterir. İlk bir hafta "kolostrum" adlı sarı renkli süt gelir. İkinci haftadan itibaren sütteki kalori içeriği yükselir. Anne sütündeki demir, çinko gibi mineraller, bebek vücudunda sentezlenemeyen yağ asitleri beyin ve sinir sisteminin gelişimi için şarttır.

Anne Sütünün Yeterli Olduğunu Nasıl Anlarız?

Anneler çevrenin de telkinleri sonucu bebeğin yeterli beslenemediği vehmine çabuk kapılır. Oysa bebek günde ortalama beş kez idrar yaparak bezini ıslatıyor, ayda en az 500-600 gram alıyorsa yeterince sıvı ve kalori alıyor demektir. Bebekler ilk birkaç günde vücutlarındaki şişlikten kurtulurlar, bu sebeple kilo kaybedebilirler. Ama on beş günlük olduklarında doğum kilolarına dönerler. Bunun için endişelenmek gerekmez. Sadece bebeğinizde birkaç gün boyunca bezinin hep kuru olması ve dışkısının ufak ve sert parçalar halinde az miktarda olması, yetersiz beslenme işareti olabilir.

Doğru ve Düzenli Emzirme Nedir?

Bebekler ilk aylarda sık sık ve az emerler. Çünkü mide kapasiteleri küçüktür. İlk haftalardaki sütün üretimi de buna uygundur. Daha sonraki haftalarda bebeği sabırla iyice doyana kadar emzirmek gerekir. Çünkü sütün en besleyici kısmı sonuna doğru gelmektedir. Hem göğsünüz boşalınca yeniden süt üretmesi gerektiğini anlayacaktır. Bebeğe bu dönemde şekerli sıvılar verilmemeli, emziği şekerli gıdalara bulanmamalıdır. Çünkü şekerli gıdalar bebeği beslemez, aksine sindirim sistemini boşuna işgal edip iştahını kaçırır. İlk altı ay boyunca bebeğinizi severek, isteyerek, sabır göstererek düzenli emzirirseniz ek gıdaya ihtiyaç duymaz.

Ek Gıdalara Ne Zaman Başlanmalıdır?

Bebek beslenmesinde üç safha vardır:

Sadece anne sütü dönemi: İlk 4 ila 6 ay yalnız anne sütü verilmelidir. Bebeğin mide-bağırsak sistemi de, kanı temizleyen böbrekler henüz gelişim halindedir. İnek sütü ve yetişkin gıdaları bebeğin sindirim sistemine ağır gelir. Anne sütünün yerini tam olarak hiçbir gıda tutamaz. Ek gıdalara erken başlamak, sindirim sisteminin tam gelişmemiş olması nedeni ile ishal ve besin alerjilerinde artmaya neden olabilir.

Ek gıdaya alışma dönemi: Bebeğin kilo artışına bakılarak 4 ila 6 aydan itibaren ek gıdalara başlanır. Bu dönemde de bebeğin anne sütüne doyması sağlanmalıdır. Ek gıda verilmesinde amaç, bebeğin farklı tatları öğrenmesi ve emmek dışındaki yeme biçimlerini geliştirmesidir. Bebeğin sindirim sistemi ve böbrek fonksiyonları olgunlaştıkça hafif gıdalardan başlamak şartıyla ek besinleri tanıması sağlanmalıdır. Ek gıdalara geç başlanması da bebeğin katı gıdaları yutmayı öğrenmediği için anne sütünün yetersiz kaldığı dönemde büyümesinin yavaşlamasına neden olabilir. Bebekler hayır demeyi öğrendikçe yeni tatları reddetme ihtimali yükselecektir. Zamanında yemek kültürü kazanması iyi olacaktır.

Sütten kesme ve yetişkin beslenmesi: Bu dönem mümkün olduğu kadar bebeğin katı gıdalara alıştığı, çiğneyip yutabildiği döneme denk gelmelidir. Anneler bebeklerini 2 yaşına kadar emzirebilirlerse iyi olur. Çünkü 2 yaşından önce bebekler her ihtiyaçlarını katı gıdalardan sağlayamazlar. Bebekler protein, demir, çinko, vitamin A ve vitamin D içeriği yeterli gıdaların tamamını alabilecek şekilde beslenemeyebilirler. Mesela et, balık, tavuk gibi gıdalardan yeterince yemeyebilirler. Yahut geçirdikleri hastalıklar sonucu sindirim sistemleri ağır gıdaları reddedebilir. Bu durumda anne sütü takviyesi de olmadığı için sadece düşük nitelikli gıdalarla beslenmiş olurlar. Bu sebeple anne sütünü bırakmamalıdır. Bebeğin anne sütüne karşı iştahını azaltacak ve süt üretimini düşürecek kadar aşırı ek gıda vermek tavsiye edilmez.

Hangi Ek Gıdalarla Başlayalım?

İlk 4 ay içinde bebeklerde emerek beslenmeye uygun bir yapı mevcuttur. Kaşıkla verilen gıdayı ağızdan çıkartma eğilimi görülür. Bebek yatay pozisyonda anne sütü emecek şekilde bir yapıya sahiptir, oturarak lokmayı ağzında evirip çevirip yutma becerisi yoktur. Bu sebeple bu dönemde bebeğe yiyecek vermek ona reddetmeyi öğretir. Ayrıca sindirim sisteminin kusma tepkisi vermesini tetikler.

4 ila 6 aylık bebekleri, sırtına bir yastık koyarak yarı dikey konuma getirip, ağzına birkaç kaşık sıvı gıda vererek yutma becerisi kazandırılmalıdır. Bebeğe verilecek ilk gıda, cam rende ile hazırlanmış meyve pürelerinden elde edilen sıvı gıdalar olabilir. Mesela elma, armut, şeftali…

Sekizinci aydan itibaren bebekler yardımsız oturabilirler. Dil hareketleri daha geliştiği için yarı katı gıdaları ağzının içinde evirip çevirip yutabilir. Daha sonraları eline verilen gıdalardan parçalar ısırıp çiğneyebilir hale gelir. Ancak boğazına kaçmaması için yanında olduğunuz zamanlarda vermelisiniz. Bir yaşına doğru bebekler kendi eliyle kaşık tutmaya başlayabilir.

Ek gıdalar:

Hijyenik Olmalı

Mutlaka hijyen koşullarına uyularak hazırlanmalıdır. Hazırlanan besinler taze, temiz olmalı, ezildikten sonra fazla bekletilmemelidir. Bebek yemeyi reddettiyse anne yiyebilir. Bilhassa ılık ortamda beklemiş gıda bebeğe verilmemelidir.
İçinde püre hazırlanacak kâsenin, temizliği zorlaştıran köşeleri, kıvrımları olmamalıdır. Yuvarlak tabanlı, kaynatmaya elverişli kâseler kullanmalıdır.

Gıda hazırlamakta kullanılan su kaynatılmış soğutulmuş olmalıdır. Bebeğin sindirim sisteminin gelişimine uygun olmayan, hijyenik koşullara uygun olmayan beslenme, ishale ve bağırsak hastalıklarına sebep olabilir. Bebeğin yemeği reddetme ve kusma alışkanlığı kazanmasına yol açabilir.

Hazmı Kolay Olmalı

Ek gıdalar sebze, meyve püreleri, tahıllı çorbalar ve kendi yaptığınız taze yoğurt gibi sindirim sistemini zorlamayan gıdalar olmalıdır. Başlangıç için en uygun seçenekler haşlanmış patates, havuç, kabak gibi tadı hoş sebzelerdir. Bunları ezip püre haline getirdikten sonra küçük kaşıkla ağzına birkaç kaşık verilebilir. Elinizi temiz yıkayıp iki parmağınızla da verebilirsiniz.

7. aydan itibaren bebeğinize yumurta sarısından küçük bir parça vermeye başlayabilirsiniz. Yumurtaya karşı alerjisi olmadığı takdirde 1 yaşına kadar yavaş yavaş artırarak, beyazıyla beraber yumurta verebilirsiniz.

İlk zamanlar günde tek öğün olarak başlanması uygun olur. Oturabilir hale geldiğinde günde iki öğün, anne sütüne ek olarak ek gıda verilebilir. Anne sütünden kesinceye kadar ara öğünler dahil günde dört öğünden sık yemek verilmemelidir. Sindirim sisteminin boşalıp dinlenmesine fırsat verilmelidir.

Dengeli Beslemeli

Sütte ezilmiş bisküvi, şekerli muhallebi gibi besinler bebeği şişmanlatır ama iyi beslemez. Bebeğin anne sütüne karşı iştahını da azaltır. Bebeğin damak tadını şekere alıştırmamalıdır, tuzlu gıdayı reddetmesine sebep olabilir.

Ancak 1 yaşından itibaren bebeğe günde bir defa sulandırılmış süt ve pirinç unuyla, az şekerli hazırlanmış, birkaç damla zeytinyağı ve limon suyu ilave edilmiş muhallebi verilebilir. Ancak bu beslenme tarzı kansızlığa sebep olmaktadır.

Bebeğiniz için en güzel gıda, kıyma içeren sebze yemekleridir. 100 gr kıymayı küçük yuvarlaklar halinde küçük bir tenceredeki suya atıp iyice kaynattıktan sonra içine bir patates, 1 havuç, 1 parça karnabahar koyup pişirin. Bu yemekten yiyebileceği kadarını ılık olarak bebeğinize verin. Kalanını buzdolabında saklayın. İki günde bitirmeye çalışın.

Sütten Kesmeye Doğru

Ek gıdanın bir amacı da bebeği sofra kültürüne alıştırmaktır. Bu sebeple ek gıdaları mümkün olduğu kadar yemek saatinde, sofra başında verilmelidir.

1 yaşına doğru sizin yediğiniz çorbalardan, tuz, baharat ve salça eklemeden önce biraz bir kenara ayırarak ona verebilirsiniz. Mesela pirinçli yoğurtlu yayla çorbası, mercimek çorbası, sebze ile haşlanmış etler, ezilmiş ve kendi suyuyla inceltilmiş olarak verilebilir.

1 yaşından itibaren bebeğinize sulu köfte, dolma gibi yemeklerden bir miktar ezerek verebilirsiniz. Fazla salça kullanıyorsanız yemeğin salçalı suyunu süzmelisiniz. Tuzlu ve baharatlı da olmamalı.

Ek gıdalar sadece kaşık ile verilmeli, biberonla verilmemelidir. Bebeğin emerek yutma alışkanlığından kaşıkla beslenme alışkanlığına geçmesi önlenmiş olur.

Ek gıda vermek çocukla mücadele konusu olmamalıdır. Bebeğin arkasından koşarak, televizyona dalması sağlanarak ağzına yemek sokulmamalıdır. Bebeğin acıkması beklenmelidir.

Çocuğun uykusunu almış, iyice acıkmış ve mutlu saatleri, yeni yemekleri denemesi için uygun zamanlardır. Yeni gıdalara bir iki tatlı kaşığı gibi azar azar miktarlarda başlanmalıdır. Bebek sevdikçe miktarı artırılabilir. Anne acele etmeden sabırla yeni yemeği öğrenmesini beklemelidir.

Bazı bebekler çok seçicidir. Bu durumda zorlanmamalı, bir iki hafta o tadı reddettiğini unutması için o gıdayı önüne getirmemelidir. Sonra iyice acıktığı bir saatte yeniden verilmelidir. Reddettiği zaman hemen sevdiği tatlı gıdalar verilmemeli, onu yemeyi öğrenmesi için sabırla ama baskı yapmadan denemelidir.

Sütten kesme yaşına kadar bebeğin katı gıdalardan her çeşit yemeği yer hale gelmesi sağlanmalıdır. 1 yaşından itibaren çocuğun ağzına hemen her tür gıdadan verin. Kendisi çiğneyip yutmayı öğrensin.


Sayı : 28
Büyük Kapak