Eyvah Çocuğum Havale Geçiriyor!

Sayı : 60 / Şubat 2017, Konu Başlığı : Sağlık

Çocukların havale geçirmesi annelerin korkulu rüyasıdır. Havale, yüksek ateşle birlikte ortaya çıkan bilinç kaybıdır. Annelerin ve anne adaylarının bu durum hakkında önceden bilgi sahibi olması faydalıdır. Böyle bir durumla karşılaştığı zaman paniklemeden doğru şekilde hareket etmek için öncelikle havale nedir, neden olur ve ne yapmak gerekir, bilgi edinmelidir.

Havale Geçirmek Ne Demektir?

Halk arasında “havale geçirmek” diye bilinen, tıp dilinde “Febril konvülsiyon” denilen hal, beyin hücrelerinde normalin dışında meydana gelen bir elektrik akımının sebep olduğu bir bilinç kaybı durumudur.

Normalde beynimiz, nöron denilen sinir hücreleri arasındaki elektrik akımları sayesinde hareketlerimizi, duygularımızı, düşüncelerimizi kontrol eder. Ancak havale esnasında bir grup hücreden normal olmayan bir elektrik akımı ortaya çıkar. Bu akım nedeni ile bilinç kaybı, istemsiz kasılmalar ve kas hareketleri meydana gelir.

Havale geçiren bir çocukta kasılma, bilinç kaybı, gözlerde sabit bakma, kol ve ayaklarda seğirme gibi sallanmalar ve bazen morarma görülür. Havalenin şekli, anormal elektrik uyarımı yapan hücrelerin bulunduğu beyin bölgesine göre değişebilir.

Bazen havale sırasında bilinç açıktır, bazen de başlangıçta açık olan bilinç sonra kapanabilir. Bazen havale sırasında vücut kasılır, sonra normale döner. Bazen de kasılmadan sonra seğirme ve sallanmalar görülür.

Bazı tür havalede ise uyku hali, dalma, gülme, bazı sesler duyma veya ışıklar görme halleri görülür. Bu farklılıklar, havalenin beynin hangi bölgesinden kaynaklandığına göre meydana gelmektedir.

Normalde havale on dakika kadar sürer ve kendiliğinden durur. Ardından yorgunluk ve uyku hali görülmesi normaldir. Bu şekilde kısa süren havale beyin hasarına sebep olmaz. Ancak havalenin uzun sürmesi ve soluk alıp vermenin durması halinde beyin hasarı meydana gelebilir. Bu sebeple havale geçiren çocukların doktora götürülmesi gerekir.

Havale, eğer ateşli bir hastalığa bağlı olarak görülüyorsa çoğu zaman tekrar etmez. Ancak bazı kişilerde, beynin yatkınlığı nedeni ile birden fazla sayıda havale geçirme eğilimi görülebilir.

Bazı kişilerde, eskiden “Sara hastalığı” diye bilinen “Epilepsi” yani beyinden kaynaklanan sebeplerle zaman zaman ateş olmaksızın havale gibi bilinç kaybı ve kasılmalar geçirme hali görülür.

Ateşli havaleler ise epilepsiden farklı olarak çocuklarda görülen bir durumdur. Ateşli havale, 6 ay ile 6 yaş arasındaki çocuklarda görülür. Genellikle ateşli havalelerin çocuğa zararı yoktur. Genellikle bir iki dakika sürer ve kendiliğinden geçer. On dakikadan uzun sürmesi nadirdir.

Çocuğumuzun Yüksek Ateşi Varsa

Yüksek ateşli hastalıklar, annelerin çocuk büyütürken en zorlandığı ve kokulu anlar geçirdiği zamanlardır. Ateşin yükselmesi çeşitli enfeksiyon hastalıklarının sık görülen belirtisidir. Normalde ateşin yükselmesi, vücudun kendini savunma mekanizmasının bir parçasıdır. Vücudumuz mikroplarla savaşırken ateşi yükseltir.

İnsan vücudu, ateşin aşırı yükselmemesi için kendi içinde bir dengeleme sistemine sahiptir. Vücut ısısı fazla yükselince terleme yoluyla vücudu serinletir. Ancak ateşli hastalıklarda, eller ayaklar üşür, baş ve bedenin vücut ısısı yükselir. Kişi ateşli olduğu halde üşür ve hatta titrer. Halk arasında ateşli hastalık dolayısıyla titremeye “humma” denir.

Çocuğunuzun ateşi yükseldiği zaman her ne kadar üşüdüğünü söylese de üzerini örtmeyin. Üzerindeki kıyafetleri çıkarın. Serin suyla ıslatılmış bezlerle vücut ateşini düşürmeye çalışın.

Çocuğunuzun ateşini ölçün. Her evin ecza dolabında bir derece bulunmasında fayda vardır.

Çocukların vücut ısısı yetişkinlere nazaran biraz daha yüksektir. Normal bir yetişkinin vücut ısısı 34 ile 37 derece arasıdır. 39 dereceden itibaren ateşin yükseldiği kabul edilir.

Çocuğunuzun ateşi 39 derece ve yukarıda ise ateşi düşürmeye çalışmalıdır. Ancak unutulmamalıdır ki havale sadece yüksek ateşten kaynaklanmaz. Bazı çocuklar 38 derecede bile havale geçirirken bazıları 41 derece olduğu halde havale geçirmeyebilir. Bu sebeple çocuğun havale geçirmesi anne babanın ihmalinden kaynaklanmaz. Bu sebeple suçluluk duygusuna kapılmak veya anneyi suçlamak yanlış olur.

Yine de çocuğunuzda hastalık belirtileri varsa ve ateşi uzun sürdüyse gece yalnız bırakmayıp durumunu izlemekte fayda vardır. Odasını havalandırarak oda sıcaklığını düşürmeye çalışmalıdır.

Ateşli çocuğa su veya sevdiği sıvı gıdalardan verin. Ateş sıvı kaybını arttıracağından yeterli sıvı alımı çok önemlidir. Vücutta çok sıvı kaybı olduğunda, enfeksiyonun sebep olduğu ateşe ek olarak susuzluk ateşi denilen, ateş yükselmesi meydana gelir. Bilhassa çocuk sıvı gıda almıyor, ishal veya kusma ile sıvı kaybı yaşıyorsa durumu dikkatle izlenmelidir.

Çocuğun üzerini çıkarmanıza rağmen ateşi 39 derecenin üzerindeyse vücut ısısını düşürmek için ılık banyo yaptırılabilir. Ateşli çocuğa banyo yaptırırken başına birden su dökülmez. Önce kollarına ve bacaklarına, sonra vücuduna su serpilir. Su soğuk veya sıcak olmamalı, ürpertmeyecek kadar ılık olmalıdır. Bir çarşafı ıslatıp vücuduna sarmak da faydalı olabilir.

Çocuğun vücuduna kolonya ile ıslatılmış bez konmamalıdır. Buz gibi soğuk su da uygulanmamalıdır. Çünkü kolonyada bulunan alkol ve soğuk su damarların büzüşmesine sebep olur. Bu da kan dolaşımının daha da bozulmasına sebep olmasının yanı sıra ateşin düşmesini engeller.

12 yaşından küçük çocuklara kesinlikle aspirin verilmemelidir. Reye sendromuna sebep olabilir. Reye sendromu, ani karaciğer ve beyin hasarı ile seyreden bir hastalıktır.

Çocuklara parasetamol içeren ateş düşürücüler verilebilir.

Çocuğun ateşli hali 48 saatten daha uzun sürer ve ateş düşürücü ilaçlarla bile düşmezse acilen doktora götürmelidir.

Çocuğum Havale Geçirirse

Çocuğunuzun gözlerinde arkaya kayma, vücudunda kasılma ve titreme gibi belirtiler görürseniz telaşa kapılmayın. Havale geçiren çocuğu yan yatırın, böylece ağzındaki salya veya varsa kusmuk ve benzeri şeylerin ciğerlere kaçmasını engellemiş olursunuz.
Paniklemeyin, sağa sola koşup çocuğu yalnız bırakmayın. Ama müdahale de etmeyin. Hiçbir şey yapmasanız da birkaç dakika içinde kendiliğinden geçecektir. Bu sırada sadece soluk alıp vermesini engelleyen bir durum olmamasına dikkat edin. Mesela üzerini açın, yakasını gevşetin ve etrafında eşyaları uzaklaştırın. Havale esnasında çocuğu hareket ettirmenin ya da hareketlerini engellemenin faydası olmaz.

Çocuğun nefes alış verişi kısa bir süreliğine durabilir. Endişe etmemelidir. Bir iki dakika içinde yeniden başlayacaktır. Bebeğin nefes alıp vermesini sağlamak için uğraşmanın faydası yoktur.

Havale sırasında çocuğun dilinin boğazını tıkayacağı inancı doğru değildir. Ancak tedbir almak için sırt üstü değil yan tarafına yatırılması yeterlidir. Çocuğun dilini yutması mümkün değildir. Belki dilini ısırabilir ama yine de ağzını açmak için zorlamamalıdır. Havale sırasında yapılacak tek şey sakin olmaya çalışarak nöbetin durmasını beklemektir.

Havalenin ne kadar sürdüğüne dikkat edin. 10 dakikadan uzun sürerse hemen kucağınıza alıp acile götürün. Ne kadar sürdüğü hakkında doktora doğru bilgi verin.

Yarım saatten uzun süren havalelerde beyin oksijensiz kalıp beyin hasarı gelişebilir. Bunun için çocuk nörologlarına götürülüp beyin filmi çekilebilir.

Çoğu zaman anne telaştan dolayı saate bakmadığı için doğru bilgi veremez. Olduğundan daha uzun sürdüğünü zannedebilir. Ne kadar sürdüğüne dikkat etmeye çalışın.

Çoğunlukla havaleden sonra çocukta donukluk, uykulu ve yorgun bir hal olur. Korkmaya gerek yoktur. Uyumasının bir zararı yoktur, uyanık tutmaya çalışmak gerekmez. Havale kısa sürmüş olsa da doktora götürmekte fayda vardır. Havalenin kendisi değil ama yüksek ateşe ve havaleye sebep olan hastalık ciddi olabilir. Büyük ihtimalle ağır enfeksiyon habercisidir.

Havaleler ateşli hastalık dışında da görülüyor ve tekrar ediyorsa epilepsi habercisi olabilir. Bazı kalp hastalıkları da havale ile karıştırılan bayılmalara sebep olabilir. Bu sebeple her ihtimalle bilinç kaybı yaşayan çocukları uzman hekimlere götürerek durumunu incelemek gerekir.


Sayı : 60
Büyük Kapak