Hiperaktif Çocukları Oyunla Eğitelim

Sayı : 71 / Ocak 2018, Konu Başlığı : Çocuk Eğitimi

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktif Bozukluk çocukluk çağının en önemli sorunlarının başında gelir. Her yüz çocuktan biri ağır derecede, 2-3’ü orta derecede hiperaktiftir. Psikiyatri kliniklerine getirilen sorunlu çocukların yaklaşık yarısında Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite bozukluğu teşhis edilmektedir. Erkek çocuklarda kızlara oranla üç kat daha fazla görülür.

Bu çocuklar bebekliklerinden itibaren huzursuz ve zor bebekler olarak tanımlanırlar. Ama çoğu zaman asıl sorun okula başladığında fark edilir. Çünkü çocuk hem okula uyum sağlamakta zorlanmakta, hem de öğrenme güçlüğü çekmektedir. Okumayı, ders dinlemeyi, okumayı genellikle sevmezler. Ödevleri yapmakta hayli zorlanırlar.

Yaşanan tüm bu öğrenme zorluklarına sınavlarda dikkatsizce yapılan hatalar eklenir. Sabırsızlıkları nedeniyle soruları tam okumama ve yanlış okumalarına sık rastlanır. Bu sebeple bildikleri bir soruyu dahi yanlış cevaplayabilirler. Sonunda bilgilerine oranla daha az not alırlar.

Elbette her canı tez, heyecanlı, coşkulu çocuğa hiperaktif damgası vurmamak gerekir. Çocukların hareketli olması, normal bir durumdur. Çocuklar koşar, düşer ve gürültü çıkararak oynar. Çünkü bedenlerini tanımak, kullanmak ve geliştirmek için bol bol oyun oynamalıdırlar. Bunlar çocukların gelişimi için faydalıdır, gereklidir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktif Bozukluğu için şu belirtiler araştırılır:

Dikkat Eksikliği:

Dersi dikkatli dinlemez.

Büyükleri ona bir şey söylerken dinlemiyor gibi görünür.

Sık sık dikkati dağılır.

Hiçbir işin başında uzun süre oturamaz.

Dikkatli okumadığı için sorulara yanlış cevap verir.

Hevesle başladığı işleri yarım bırakır.

Eşyalarını kaybeder.

Ödevlerini unutur.

Aşırı Hareketlilik:

Sebepsiz olarak koşuşturur, eşyaların üstünde zıplar, atlar, tırmanır.

Masanın başına oturamaz, otursa da çeşitli bahaneler uydurarak sık sık masa başından kalkar.

Oturduğu yerde sürekli kıpırdanır, elleri ayakları durmaz.

Dürtüsellik:

Sonunu düşünmeden hareket eder.

Sırasını beklemek istemez.

Başkalarının sözünü keser, araya girer.

Elbette bu hareketlerden bir veya birkaçını gösteren her çocuğa hiperaktif diyemeyiz. Bu sebeple uzmanlar bir dizi testten ve araştırmadan sonra bu teşhisi koymalıdır.

Bazı hiperaktif bozukluklarda çocuğun sebepsiz bir huzursuzluk ve kaygı bozuklukları yaşadığı görülür. Çocuk sürekli mutsuzdur, bunalımdadır. Zaten etrafa saldırmasının nedeni de bunalımıdır. Ailelerin bu tip sorunları olan çocuklarını anlamaya çalışmaları gerekir. Sadece hareketlilik sorunu değil ona sebep olan sıkıntının kaynağı anlaşılıp çözümlenmelidir.

Nasıl Davranmalı?

Hiperaktif bir çocuğa sahip aileler genellikle çocuklarına iyi terbiye veremediklerini zannederek sert davranırlar. Çocuğun evde ve okulda sık sık azar işitmesi, başarı seviyesinin düşük olması, hakkında sık sık şikâyet gelmesi zamanla çocuğun kendine saygısını kaybetmesine sebep olur. Bütün bunlar çocuğun ailesine ve öğretmenlerine karşı duyduğu hisleri kötü etkiler. Bu da onun düzelmesini zorlaştırır.

Aile ve öğretmenler, bu tip çocuklara karşı, kışkırtıcı ve zıtlaşıcı hareketten kaçınarak, sakin ve kararlı bir tutum benimsemelidirler. Bu çocuklara karşı aşırı disiplin de, çok fazla hoşgörü ve gevşek tutum da uygun değildir.

Aslında hareketli çocuklar çoğu zaman samimi, sevecen, hayal gücü kuvvetli, coşkulu ve ince anlayışlı olurlar. Enerjiktirler, sıcakkanlı ve cana yakındırlar, kolay ilişki kurabilirler. Bu özellikleri değerlendirilirse sorunlar daha kolay çözümlenir. Onların bu gibi iyi özelliklerinden faydalanarak yeteneklerini geliştirmesini ve biraz dikkatini odaklamasını sağlamak gerekir.

Çocuğun olumlu davranışları takdir edilmelidir. Enerji ve yeteneklerini değerlendirebileceği alanlar oluşturulmalıdır. Mesela spor, sanat dalları gibi…

Çocuğun iyileşmesi için okul aile işbirliği önemlidir. Çocuğunuzun öğretmenini durumundan haberdar edin. Verilen çalışmayı tamamlayabilmesi için ona ek süre vermesini rica edin. Dikkat süresi ile uyumlu olacak şekilde görevleri ya da çalışma süresini kısa tutun.

Dikkat ve hafıza sorunu olan bu çocuklara görevler açık, net ve kısa olarak anlatılmalıdır. ‘Başladın mı?’ ‘Ne yaptın?’ ‘Aferin’, ‘İyi gidiyorsun’, gibi hatırlatmalar ve teşvikler çocukların dikkatini toplamasına yardımcı olabilir.

Her gün azar azar artan sürelerde alıştırmalar yapın. Böylece günden güne artırılan sürelerle çocuğun ders çalışması, bir işe kendini vermesi sağlanabilir.

Oyun ve Etkinlik Terapileri

Hiperaktif çocuklar için dikkat artırıcı çalışmalar ve oyunlardan yararlanılabilir.

Kitap okuma:

Hareketli çocuklara okul öncesi ve ilkokulun ilk yıllarında büyük resimli kitaplar alınarak dikkatini kitaplara çekmek faydalı olur. Çabuk sıkılan ve dikkati çabuk dağılan çocuklara resimsiz ve uzun kitaplar sıkıcı gelecektir.

Siz de çocuğunuza kitap okuyabilirsiniz. Hikâye, masal veya fıkra okuyarak, dikkatini dinlediği şeylere yoğunlaştırması sağlanabilir. Kısa hikâyeler seçilmelidir. Dinlediğini aklında tutması ve daha sonra kendisi anlatması istenebilir. Böylece çocuğun hafızası gelişmiş olur.

Resim Yapma- Boyama:

Resim yapmak da çocuklar için iyi bir dikkatini toplama çalışmasıdır. Küçük çocuklara boyama yaptırmak da faydalıdır. Büyüdükçe bir resme bakarak aynısını yapması istenebilir. Daha sonra ise nesnelerin resmini yapması istenir. Böylece çocuk bir nesneyi inceleyip daha sonra ayrıntılı bir şekilde hatırlamayı öğrenmiş olur.

Dikkati geliştiren oyunlar oynama:

Çocukla, benzer iki resim arasındaki farkları bulma, farklı olan resmi bulma gibi çeşitli oyunlar oynanabilir. Bunun için dikkati geliştirme amacıyla özel hazırlanmış kitaplar alınabilir.

Kelime oyunları mesela isim şehir, son harften kelime bulma, gibi hafızasındaki bilgileri kullanmasını sağlayan oyunlar da faydalı olur. Hafıza kartlarıyla oyunlar oynamak da, dikkat ve hafızayı geliştirir.

Dikkati odaklamayı sağlayan oyunlar oynama:

Tahtadan küplerle, legolarla oynamak, çocuğun bir gayeye odaklanarak dikkatini yoğunlaştırmasını sağlar. Bu oyunlar el becerisini, görsel yeteneği ve ince kas gelişimini sağlar. Hayal gücünü ve bir nesneyi farklı amaçlar doğrultusunda kullanabilme yeteneğini geliştiren bu oyunlar, görsel ve uzamsal dikkati de artırır. Çocuğun geometrik şekilleri öğrenmesini, parça-bütün algısını destekler.

Misket, Beş Taş gibi oyunlar da, çocuğun el-göz koordinasyonunu geliştirmede yararlıdır. Oyun sırasında çocuklar farkında olmadan dikkatini yoğunlaştırır ve zihnini kullanır.

Boncuk dizme, oyun hamuruyla şekiller yapma da çocuğun dikkat süresini uzatmasında, el becerilerinin gelişmesinde faydalıdır. Çocuklar bu oyunlar sırasında temizlik, düzenlilik, eşyaları özenle kullanma becerisi de kazanırlar.

İple, topla oynanan oyunlar ve Sek Sek gibi oyunlar da çocuğun bedenini kontrol edebilmesini, bedenini istediği gibi kullanabilmeyi öğrenmesini sağlar. Böylece çocuk eğlenerek ve enerjisini harcayarak dikkatini yoğunlaştırır.

Uçurtma ve balonla oynanan oyunlar da çocukta konsantrasyonu artıracaktır. Bir balonu düşürmeden odanın içinde taşımak, birbirine atmak gibi oyunlarda çocuk hem vücudunu kullanma becerisini geliştirir, hem de dikkatini toplamaya alışır.

Oyun oynarken dikkat edilmesi gereken bir konu, çocuğun ilgi duyması için teşvik etmek ve yavaş yavaş öğrenmesi için zaman tanımaktır. Çocuğa fazla yönlendirme yapmak, eleştirmek, akıl vermek veya suçlamak onun öfkelenip tepki göstermesine sebep olur.
Çocuğun başladığı bir işi bitirmesi için teşvik etmek gerekir. Bunun için “Bitirdiğin zaman babana göstereceğiz, aferin diyecek,” gibi sözler söylenebilir.

Çocuk sıkıldığı zaman kısa molalar verebilir. Biraz koşup, oynayabilir. Farklı bir etkinliğe geçebilir.

Dikkati Yoğunlaştıran Faaliyetler:

Dikkat süresi kısa olan çocukların yaşadığı öğrenme sorunlarını çözmek için oyun tadında faaliyetlerle ders konularına ilgi duyması sağlanmalıdır. Bunun için ona ders harici zamanlarda zevkli bir şekilde bilgi edineceği faaliyetler yaptırılabilir.

Mesela çocuğunuzla yapacağınız “Bilgi yarışmaları” hem onu heyecanlandırır, hem bilgiyi zevkle edinmesini sağlar, hem de çocuğunuzla zaman geçirmenize imkân verir. Bunun için bilgi yarışması kartları alıp birbirinize sorular sorarak güzel zaman geçirebilirsiniz.

Çocuğunuzla oyun tadında yapabileceğiniz bir başka faaliyet de, harita oyunları oynamaktır. Bunun için önünüze bir ülke veya dünya haritası açmalısınız. Haritadan şehir, ilçe veya dağ, nehir ve benzeri bulma şeklinde oyun oynayabilirsiniz.

Çocuğunuzla birlikte müze gezileri, tarihi belgeseller izleme gibi birçok faaliyet, onun doğal bir merakla derslerine ilgi duymasını sağlar. Bu ilgi, derse dikkatini vermesini sağlayabilir.


Sayı : 71
Büyük Kapak