Çocuğum Altını Islatıyor!

Sayı : 44 / Ekim 2015, Konu Başlığı : Çocuk Eğitimi

Çocuklarda sıkça görülen bir problem de alt ıslatmadır. İki yaşına kadar her bebek annesi tarafından bezlenir. Ancak bu yaştan itibaren idrarını kontrol edebilmesi için tuvalet eğitimi görmesi uygun olacaktır.

Çocuklar gündüz tuvaletini kontrol etme becerisini 3-4 yaşına kadar kazanırlar. Bu arada zaman zaman kaçırmalar olabilir. Genellikle çocuk bir şeye daldığı zaman altına kaçırabilir. Annenin belli aralıklarla hatırlatması gerekebilir.

Çocukların geceleri idrarını kontrol edebilmesi beş yaşına kadar sürebilir. Özellikle uykusu ağır olan çocuklar geceleri kalkıp tuvaleti olduğunu söyleyemez. Uyuduktan iki saat sonra annesi tarafından uyandırılıp tuvalete götürülmelidir. Ancak çocuk uykusunun arasında tuvalete tutulmamalıdır. Çünkü bu durumda uykusunun arasında ihtiyacını gidermeye alışır.

Beş yaşına kadar çocukların tuvalet sorunları olması şaşırtıcı değildir. Ancak sorun aralıklarla da olsa devam ediyorsa bir hekime danışmalıdır.

Alt Islatmanın Organik Nedeni

Alt ıslatma problemi iki şekilde kendini gösterebilir. Biri, çocuk dört yaşına geldiği halde tuvaletini kaçırmaktadır. Çocuğa tuvalet eğitimi verildiği halde idrar yoluna hakim olan kasları kontrol etmekte çocuk bir güçlük yaşamaktadır. Bu çocuklarda, mesane kaslarında dengesizlik, mesane kapasitesinin sınırlı olması ve gece idrarın az olmasını sağlayan hormon ile ilgili problemler gibi nedenler olabilir. Bu teşhisi hekim koyabilir.

Gece altını ıslatan çocukların yüzde doksanı fizyolojik altını ıslatma grubunda toplanmaktadır. Bu çocukların gece uykuda mesane doluluğunu hissetmelerinin yetersiz ve uyku derinliklerinin fazla olduğu bildirilmektedir. Bu nedenle bu çocukları suçlamamalıdır.

Bu tip hastalıkların tedavisinde, çeşitli yöntemler mevcuttur. Mesela mesane kapasitesini arttırmak için belli bir süre idrar yapmayı erteleme çalışmaları yapılmaktadır. Yine çocuğun idrarını kontrol etmesini teşvik için, takvim yöntemi kullanılabilmektedir. Bu yöntemde bir takvime ıslak ve kuru geceler farklı renklerle işaretlenir. Kuru geceler çoğaldıkça çocuk takdir edilir.

Yatılı misafirliğe gitme gibi nadir durumlarda tavsiye edilen ilaçlar da kullanılabilir. Ancak devamlı ilaç kullanmak uygun olmaz.

Bu tip altını ıslatmalar genellikle kalıtsaldır. Anne ve baba çocukluk çağında benzer bir sorun yaşamışsa, çocuk için de risk yüksek olacaktır. Genellikle, çocuğun gece kuru kalabilme yaşı anne babaya benzer olacaktır.

Çocuğunuz aniden altını ıslatmaya başlamışsa, ürogenital sistem enfeksiyonları, poliüri yapan metabolik hastalıklar, şeker hastalığı, epilepsi v.s. olup olmadığı incelenmesi uygun olabilir.

Düzensiz Yaşam Nedeniyle Alt Islatma

Sık görülen bir neden de çocuğun geç saatlere kadar sıvı alıp, yorgun bir şekilde uyumasıdır. Bu durumda uykunun en derin vaktinde idrar yapma ihtiyacı oluşur ve çocuk uyanamayarak altını ıslatır.

Çocuğun düzenli yatma saati olması, uykudan iki saat önce sıvı alınmaması gibi tedbirler kuru kalkmayı sağlayabilir.

Çocuğun kontrolünü geliştirmek için alarm cihazı kullanımı da faydalı yöntemler arasındadır. Alarm, çocuğun altına kaçırdığı anda çalacak ve onu rahatsız edici bir şekilde uyandıracaktır. Böylece çocuk bu rahatsızlığı yaşamamak için kontrollü olmaya alışacaktır.

Çocuklar gece yatarken bezlenirse de “altına yapabilirsin” mesajı alırlar. Eğer tedbir olarak altına bez konulacaksa çocuk uykuya daldıktan sonra hissettirmeden konulabilir.

Özellikle küçük kardeşi olan çocuklar, kendilerinin bezlenmesinden hoşlanabilirler. Kardeşi olmasa ile annenin onunla ilgilenme vesilesi olduğu için bezlenmek ve bebekleşmek hoşlarına gidebilir. Bu nedenle bezleme alışkanlığına belli bir tarihte kesin bir şekilde son verilmelidir.

Uykusu ağır olan çocuklara akşam saatlerinde sulu gıdalar az verilebilir. Çocuk bu duruma itiraz ediyorsa çocuğu aşağılamadan, olumlu cümlelerle durum izah edilmelidir. Mesela “meyve suyu içersen altına işersin” yerine, “kuru kalkmak için şimdi içmesen daha iyi olur. Sabah kahvaltısında sana meyve suyu vereceğim,” denilebilir.

Duygusal Nedenlerle Alt Islatma

Bazen alt ıslatma, gelişim geriliği işaretlerinden biri olarak ortaya çıkar. Bunun sebebi bazen kardeş kıskançlığıdır. Mesela çocuğun kardeşi dünyaya geldiyse ve o büyük bir ihmal ve ikinci plana itilme yaşadıysa bebekleşme yolunu tutabilir. Burada sorun çocuğun davranışı değil ailenin davranışıdır.

Bu dönemde çocuk altına kaçırdığı zaman kınanarak, kızılarak da olsa ilgi odağı olmamalıdır. Çocuk kirli kıyafetlerini kendisi çıkarmalı, yıkanmalı, temizlerini kendisi giymelidir. Böylece temizlik duygusu kazandırılmalıdır.

Gündüzleri tuvaletini haber verme ve kontrol etme, anne tarafından sabırla, esneklikle yavaş yavaş kazandırılan bir eğitimdir. Çocuktan bu konuda bir özel yetenek beklenmesi abes olacaktır. Bu nedenle bu konuda çocuklara kızmanın, azarlamanın hiçbir anlamı yoktur.

Çocuğun tuvalet terbiyesini kazanmasında annesiyle olan ilişkileri önemlidir. Çocuk anneden olgun ve dengeli bir ilgi görmeli, ilgisizlikle, sert ve baskıcı muameleler arasında gidip gelen çelişkiler yaşamamalıdır. Çocuğun anneyle ilişkisi devamlı ve sıcak bir ilişki olmalıdır. Altını ıslatmak bir ilgi görme vesilesi olmamalıdır.

Eğer çocuk ancak altını ıslattığında ilgi görüyorsa bunu değerlendirir. İlgi çekmek için altına kaçırdığını söyler, ya da altına kaçırır. Annenin abartılı tepkisi, “Yine mi! Ay ben ne yapacağım şimdi!” şeklinde figan etmesi çocuğun hoşuna gidebilir. Kendisini büyük bir iş başarmış gibi hissettirebilir.

Anne çocuğun altını ıslattığını herkese ballandıra ballandıra anlatmamalıdır. Çocuğun meşhur olma, dikkat çekme duygusunu uyarmamalıdır.

Eğer çocuk annenin ayrımcılığından, baskıcı muamelesinden bunalmışsa, bilinçsizce de olsa onun hoşlanmadığı bir şeyi yaparak bir nevi onu rahatsız etmeyi seçebilir. Elbette bunu kasıtlı yapmaz, ama farkında olmadan yapıverir.

Çocuk anne tarafından ihmal ediliyorsa, takdir ve şefkat görmüyorsa, onunla iletişimi zayıf olabilir. Diğer ihtiyaçlarını olduğu gibi, tuvalet ihtiyacını da zamanında söylemez, iyice sıkışana kadar tutar ve sonunda kaçırır.

Dalgınlık

Çocukların gündüz altına kaçırmalarının sıkça görülen bir nedeni de oyuna, eğlenceye, televizyona dalıp ertelemeleridir. Anne çocuğa tuvaleti hatırlattığı zaman bile oyunun başından kalkmak istemez. “gelmedi” der. Ama sonra da kaçırır. Bu büyük bir sorun değildir aslında, sadece çocukça bir harekettir.

Bunun için tuvalete gitmeyi eğlenceli hale getirmek faydalı olabilir. Bir plastik ördek vs. alınıp tuvalete onunla birlikte gidilebilir.

Çocuklar bazen yeni bir eve taşınmak, büyük annesine kalmak gibi bir durumu yadırgadıkları için de altlarına kaçırabilirler. Bu onların, yeni ortamda ve durumda ne yapacaklarını bilememelerindendir. Annenin de dalgın olması yüzünden çocuk bir müddet ihtiyacını erteler daha sonra da kaçırır. Bunun önüne geçmek için, yeni bir evde veya misafirlikte çocuklara tuvalet ihtiyaçlarını hatırlatmaktır.

Kaygı

Herhangi bir duygusal sorun yaşadığımızda, kaygı, korku veya gerginlikle idrar torbasını meydana getiren kaslar da vücudumuzdaki diğer organların kasları gibi harekete geçebilir. Çocuk uykusunda kabus gördüğü veya televizyonda gördüğü bir şeyden korktuğu için altına kaçırabilir. Bunlar çok sık yaşanmıyorsa yadırganmaz. Ama sık sık oluyorsa çoğun psikolojik olarak yardım alması gerekebilir.

Çocukların bir kısmı okulda altına kaçırır. Bunun sebebi de, annenin tuvalette temizliğe çok hassas olmasından ötürü çocuğun okulun tuvaletini kullanamaması olabilir.

Çocuk, tuvalet ihtiyacını çok utanılacak bir durum olarak algılaması yüzünden bu ihtiyacını nasıl gidereceğini öğrenmeye teşebbüs edememiş olabilir.

Çocuğun okulda yaşadığı stres ve kaygı da idrarını kontrol edememesine sebep olmuş olabilir. Anaokulu ve birinci sınıflarda bu durumlara sıkça rastlanır.

Çocuğunuzun ürolojik bir problemi yüzünden sık sık tuvalete gitmesi gerekiyorsa bu konuda öğretmenini önceden uyarmalısınız. Çocuğunuzla da konuşarak, ihtiyaç duyduğunda tuvalete gitmek için öğretmenden izin isteyebileceğini bildirmelisiniz.

Çocuk izin istemez veya durumunu bilmeyen öğretmeni ona izin vermezse çocuk altına kaçırabilir. Bu durumda çocuk büyük bir utanç yaşayarak okuldan soğuyabilir.

Çözüm Önerileri

Tuvalet terbiyesinin kazandırılmasından sonra görülen alt ıslatmaların birçok nedeni olabilir. Nedeni organik olan bir problemin, doktor kontrolünde tavsiyeler doğrultusunda iyileştirilmesi uygun olur.

Alt ıslatmayı bir hastalık belirtisi sayıp doktora götürmek için, şuna dikkat edilmelidir: “4 yaşını dolduran çocuğun, yatağına ya da giysilerine tekrarlayıcı nitelikte idrar kaçırmasına enürezis denir. Davranışın tekrarlayıcı sayılmasının kıstası; en az üç ay süre ile en az haftada iki kez ortaya çıkmasıdır.” Bu durumda sorun olduğu düşünülerek tedavisi için çocuk hekimlerine başvurmak uygun olur.

Özellikle okul çağına geldiği halde alt ıslatan çocukların mutlaka tedavi edilmesi gerekir. Tedavi edilmediği için ergenlik çağına kadar bu sorunla yaşayan çocuklar vardır. Bunlar, kendilerine karşı olumsuz duygular geliştirmekte, aşağılık duygusu yaşamaktadırlar. Bu durum ise, hayatta başarılarını olumsuz etkileyebilir. Oysa mesane kapasitesi ve kas kontrolü zayıflığının erken yaşlarda tedavi ile düzelmesi mümkündür.

Çocuğun organik bir sorunu yoksa, duygusal nedenleri ortadan kaldırarak veya eğitimsel nedenli sorunlara, hatalı hareketlerin farkına varıp onlardan vaz geçilerek çözüm bulunabilir. Mesela sorun bazen tuvalet eğitiminde tutarsız hareket edilmesi olabilir.

Bazen anneler, çocuğun olgunlaşmasından önce tuvalet terbiyesine başlamaya kalkarlar. Ancak çocuk henüz hazır olmadığı için başarılı olunmaz, sonra tekrar bezlenmeye devam edilir. Yada ev taşıma, boşanma gibi uygunsuz bir dönemde bu işe girişilir, ancak tutarlı hareket edilmez.

Bu durumda çocuğa tuvalet terbiyesi vermek zor olacaktır. Çünkü daha önce bu konuda başarısız olmuştur ve anneyle araları açılmıştır. Çocuk, anne ne kadar ısrar etse de öğrenmekten kaçınır. Pasif direniş göstererek tuvalet eğitimine ilgisiz kalır.

Bir sorun nedeniyle çocuk eğitim almak istemiyorsa zorlama yoluyla çözüm bulmak yanlış olur. Çocuk için tuvalet olayı doğal bir olgu olmaktan çıkar, bir stres konusu haline gelir.

Belki böyle bir çocuğa büyükanne, teyze gibi sevdiği bir yakını eğlenceli bir şekilde eğitim verebilir. Çocuk yapabildiğini gördükçe rahatlar, daha kolay öğrenir. Anne de takdir ve teşvikle aralarını düzeltir.

Çocuğun tuvaletini haber vermesi için çok acele etmek de bir başka hatadır. Haber vermediği için azarlamak, aşağılamak ve tehdit etmek çocuğu korkutacaktır. Hatta bu sırada yaşadığı sorunlar çocuğun eğitim konusuna genel bir önyargı geliştirmesine bile sebep olabilir.

Çocuğun kendini kontrolü öğrendikten sonra tekrar altına kaçırmaya başlaması bir çok zaman psikolojiktir. Eğer sorun psikolojik ise, çocuğun alt ıslatmasına değil, o sorununa eğilmek uygun olur.

Çocuğun altını ıslatması konusuna aşırı ilgi göstermemelidir. Bunun yerine çocuğa büyüdüğü için iyi hissettirecek şekilde davranmak daha uygun olur. Çocuk büyük olduğu ve bazı şeyleri başarabildiği için takdir edilmelidir. Elbette tuvaletini haber verdiği ve kontrol ettiği için de abartısızca takdir edilmelidir. Çocuğun psikolojik nedenli olarak altını ıslatması çoğu zaman ilgi ve destekle çözümlenir.


Sayı : 44
Büyük Kapak