Tansiyon Hastaları İçin Yemek Tarifleri

Sayı : 25 / Mart 2014, Konu Başlığı : Bizim Mutfak

Ev hanımları, ailelerinin aşçıları oldukları kadar doktorlarıdır da. Kocasının, anne-babası veya kayınvalide-kayınpederinin sağlığına uygun yemekler hazırlamak birçok hanımı düşündüren bir meseledir. Çünkü çoğu zaman doktorların tavsiyeleri, hasta aile ferdinin damak zevkine uymaz.

Biz de tansiyon yüksekliğinden şikayetçi aile fertlerimizin sağlığına uygun yemek tarifleri paylaşmak istedik. Önce tansiyon hastalarının kaçınması gereken yiyecekleri hatırlayalım.

Tansiyon nedir?

Kalp, kanı vücuda pompalarken, kan damarlarının duvarlarına baskı yapar. Yüksek tansiyon atardamarlardaki kan basıncının yükselmesi demektir. Artan kan basıncı, damar duvarında hasarlara yol açınca vücut bu hasarı tamir etmek için bölgede yağ plakları ile yama yapar. Bu yağ plakları da damar sertliğine sebep olup basıncın daha da artmasına sebep olur. Böylece kalp ve damar sağlığının aleyhine işleyen bir kısırdöngü gelişir.

Hipertansiyon, yani yüksek tansiyon, organların zarar görmesine, böbrek yetmezliği gibi bazı hastalıklara, felce, kalp yetmezliğine ya da kalp krizine neden olabilir. Zamanında önlem alınmazsa yaşlanmayı hızlandıran ve yaşlılıktaki hayat kalitesini düşüren bu duruma karşı bazı tedbirler almak mümkündür.

Zararlı Beslenme Biçimi

1- Şişmanlığa sebep olan beslenme biçimi hipertansiyona da zararlıdır. Şişmanlıkla atardamarların kalınlaşması genellikle birlikte seyreder. Ayrıca vücuttaki fazla kilo, kalbin ritmini etkileyerek yüksek tansiyonu tetikler.

2- Doymuş yağ oranı yüksek olan bütün yiyecekler tansiyon hastalarına yasaktır. Tereyağı, margarin, yağlı et, kıyma ile ve kızartma-kavurma usulüyle yapılan yemekler zararlıdır.

3- Tuzlu gıdalar. Yüksek tansiyondan şikâyetçi olanların acilen alması gereken ilk tedbir günlük sodyum (tuz) alımının 1,5 mg’dan fazla olmamasına dikkat etmektir. Turşular, salamuralar, peynirler, şarküteri ürünleri, soslar sofradan kaldırılmalıdır. Yemeklere pişerken tuz atılmamalı, yenileceği zaman hastanın durumuna göre çok az tuz atılmalıdır. Limon ile tatlandırmayı tercih etmelidir.

4- Meyve, sebze ve süt ürünleri yerine çok fazla çay, kahve, sodalı içecekler içmek zararlıdır. Çay, kahve kalbin ritmini etkiler, yüksek tansiyon kısırdöngüsünü tetikler. Vücudun meyve ve sebzeye iştahını azaltarak da zararlı olur.

Faydalı Gıdalar

1- Kalsiyum, potasyum ve magnezyum gibi minerallerden yana zengin gıdalar. Meyve, sebze, yağsız süt ürünleri, balık, derisiz beyaz etler…

2- Lifli tahıllar, bakliyat ve az miktarda doymamış yağ oranı yüksek olan fındık, ceviz, badem, zeytin ve zeytinyağı…

3- Sarımsağın yüksek tansiyonu düşürdüğü kanıtlanamamıştır. Ama başka birçok faydası vardır ve kanın pıhtılaşmasını engelleyerek damarların tıkanmasını engeller.

4- Limon, greyfurt gibi kan sulandırıcı meyveler, maydonoz, biberiye gibi idrar söktürücü sebzeler tansiyonu düşürür. Ama bunlara güvenip doktorun yazdığı ilacı bırakmamalıdır. İlaçlar ancak ölçümler neticesinde, doktor tavsiyesi ile değiştirilebilir veya bırakılabilir.

5- Acı biberin içeriğindeki kapsaisin maddesinin kanı sulandırıcı etki yaptığı ileri sürülmektedir. Henüz ilaç kullanma aşamasında olmayanlar yemeklerine acı biber ilave edebilirler. Ancak ilaç kullananların, fazla miktarda kullanmamaya dikkat etmesi tavsiye edilmektedir.

Yoğurtlu Kabak Salatası

Tansiyonu yüksek kişilerin en büyük sorunu kahvaltılarda tansiyona zararlı olmayan bir gıda bulmaktır. Geleneksel kahvaltı sofralarımızın vazgeçilmezi peynirler, zeytinler, sucuk ve benzeri et ürünleri çok tuzludur. Ayrıca içeriğindeki doymuş yağ oranı yüksek olduğu için de kolesterolü yükseltir. Bunun yerine size kolayca hazırlayabileceğiniz yoğurtlu kabak salatasını öneriyoruz. Bu salata, hem besleyici, tok tutucu, üstelik yeterince lezzetli… Alışkanlıklarımızı değiştirmeden hakiki şifaya kavuşamayacağımızı unutmayalım.

Malzemeler: 1 kâse kaymaksız (veya diyet) yoğurt, 1-2 adet kabak, yarım demet maydanoz, yarım demet semizotu, halis zeytinyağı, 1 diş sarımsak, bir fiske tuz (iki parmağınızla tutabildiğiniz kadar), istenirse kırmızıbiber.

Kabak: lif oranı yüksek, magnezyum, potasyum, fosfor, kalsiyum gibi minerallerden yana zengin, sindirim sistemini çalıştırıp idrar söktüren bir sebzedir.

Yoğurt: minerallerden yana zengin olduğu kadar, protein ve enzimler bakımından da besleyici bir gıda ve kan şekerini düzenli tutmaya yardımcıdır.

Maydanoz: İçeriği zengin olduğu gibi vücuttan su atma özelliğine de sahiptir. Sarımsak ve kırmızıbiberin kan sulandırıcı etkisiyle birleşince tansiyonu dengede tutmaya yardımcıdır. Semizotu ise sebzeler arasında en fazla Omega-3 içerenidir.

Omega-3 yağ asitlerinin Trigliseritler ve kolesterolün düşürülmesinde etkili olduğu, buna bağlı kalp hastalıkları, kalp krizi ve akut inme riski azalttığı bilinmektedir. Kanı inceltip ve akışını kolaylaştırdığı gibi hücre yenilenmesinde faydalıdır.

Zeytinyağındaki yağ asitlerinin faydaları saymakla bitmez. Zeytinyağı, az miktarda yemeklere ilave edildiğinde omega-6 yağ asidiyle omega-3 yağ asidine oranını da düzenlemektedir. Ancak kalp damar hastalıklarında yağ kullanımı çok az olmalıdır.

Hazırlanışı: Kabakları bir kâseye rendeleyin. Teflon tavaya koyup, bir kaşık yağ ilave edin. Orta ateşte suyunu bırakıp çekene kadar karıştırarak pişirin. Çiğ sarımsak tüketmek istemiyorsanız (ağız kokusu veya mide rahatsızlığı nedeniyle) onu da bu safhada doğrayıp kabağa ilave ederek pişmesini sağlayın. Ateşten alıp, biraz soğuması için tezgâha bırakın. Maydanoz ve semizotunu yıkayıp doğrayın. Bir kâse içinde yoğurtla ılıklaşmış kabağı karıştırın. Doğranmış yeşillikleri, kırmızıbiberi, bir fiske tuzu ilave edin. Üzerine zeytinyağını gezdirin. Servise hazır.

Buharda Sebzeli Kebap

Tansiyon hastalarının kızartma yerine haşlama yemesi tavsiye edilir. Tansiyon hastaları kızartma ve kavurma gibi yağlı pişirme yöntemlerinden kaçınmalıdır. Ancak haşlama sırasında yiyeceklerin hem faydalı kısımları hem de lezzeti suya karışmakta, yemeğin lezzeti azalmaktadır. Haşlanmış sebze sevmeyen kişiler sağlıklarını kaybetmek pahasına kavurma ve kızartmadan vazgeçemezler. Alternatif pişirme yöntemlerinden biri olan “buharda pişirme”yi tarif etmek istiyoruz.

Malzemeler: 300 gr yağsız etten çektirilmiş kıyma, 2 diş sarımsak, kimyon, kırmızıbiber, bir fiske tuz, yarım kilo taze veya buzlukta saklanmış bezelye, 1 havuç, 1 patates, 1 kereviz, 1-2 dal taze soğan, limon, bir kaşık fındıkyağı.

Az suda haşlanmış, buharda veya fırında pişirilmiş sebzeler çok faydalıdır. İçerdikleri lifler, bağırsakları çalıştırır, düşük kalorili olmaları da şişmanlamayı önler. Mesela bezelye, kereviz, havuç lif yönünden çok zengindir. Sebzeler, kalsiyum, magnezyum, potasyum, selenyum, gibi mineraller içerdikleri için de tansiyonu düşürmeye yardımcı olur. Patates nişastalı bir sebze olduğu için dikkatli tüketilmelidir. Potasyum yönünden zengin olduğu için sebze haşlamalarına katılması uygun olur.

Tansiyonuna dikkat etmek isteyenler tek çeşit yağ değil birkaç çeşit yağdan her öğünde çok az miktarda tüketmelidir. Fındık yağı da yağ asitleri bileşimi bakımından kötü kolesterolü düşürmekte etkili, kalp damar hastalıklarına karşı tercih edilebilir yağlar arasındadır. Ama faydası çok az tüketildiği zaman geçerlidir.

Tansiyon hastaları doktor tavsiyesine bağlı olarak haftada bir defa yağsız kırmızı et yiyebilirler. Etin kendisi değil yağı ve yağlı pişirme yöntemleri zararlıdır.

Hazırlanışı: Buharda pişirme için genellikle tencere içine yerleştirilen özel kaplar kullanılır. Aslında tencereye sığabilecek bir kevgir veya tel süzgeç dahi kullanılabilir.

Kullanacağınız tencerenin dibine iki parmak kadar su koyun. Üzerine kevgir veya tel süzgecinizi yerleştirin. Sebzelerin tencerenizin dibindeki suya batmaması için alta bir- iki çatal veya kaşık koyabilirsiniz. Bunun için üretilmiş eşyalar tencerenin içine batmayacak şekilde kenarlarından asılabiliyorlar. Suyun kaynaması için kapağı kapatın. Kaynamaya başlayınca bir parmak kalınlığında dilimlenmiş havuç, kereviz, patatesi eşit seviyede olacak şekilde yerleştirin. Sonra ocağı kısın, kapağı örtün. Bu sebzeleri on dakika kadar kaynattıktan sonra bezelyeyi her tarafına eşit dağılacak şekilde ilave edin. On dakika kadar daha pişirin. Bir çatal yardımıyla sebzelerin pişip pişmediğini kontrol edin. Piştikleri zaman bir kabın içinde ince kıyılmış taze soğan, limon suyu ve fındıkyağı ile harmanlayıp, lezzetini çekmesi için bir süre bırakın.

Bu sırada yağsız kıymanın içine ezilmiş sarımsak, kimyon, kırmızıbiber, bir fiske tuz ilave edin. Biraz yoğurduktan sonra ceviz büyüklüğünde koparıp, istediğiniz şekli verin. Sucuk lezzetine sahip bu köfteleri, fırında veya yağsız tavada ağır ateşte pişirebilirsiniz.

Önceden hazırladığınız sebzelerin yanında servis edin.

Farklı Bir Kabak Tatlısı

Tansiyon hastalarına sağlıklı tatlı seçeneği sunmak da zor iştir. Klasik kabak tatlısı gibi sağlıklı seçenekler genellikle fazla beğenilmez. Ancak biz size kestane şekeri gibi koyu kıvamlı bir kabak tatlısı tarifi önereceğiz.

Malzemeler: Bir kilo bal kabağı, yarım kilo şeker, birkaç tane karanfil, bir dal dövülmemiş tarçın, ceviz içi.

Hazırlanışı: Kabakları bir parmak kalınlığında dilimleyin. Hazır dilimli aldıysanız iki veya üçe bölerek inceltin. Fırın tepsisi içine bir kat dizip üzerine şekeri serpin. Birkaç saat kendi haline bırakın, kabak suyunu bıraksın. Karanfil ve tarçını birkaç kere tokmakla parçalayarak kabaklar arasındaki suya atın. Fırını önce 150 dereceye getirip tepsiyi fırına verin. Kabaklar kaynamaya başlayınca kısıp 100 dereceye indirin. Bu şekilde bir buçuk saat kadar fırında kalıp suyunu çekene kadar pişirin. Kabak tatlınız hafifçe kızarıp, koyu renkli olacak ve karamelize bir tat alacaktır. Üzerine ceviz serperek servis edebilirsiniz.


Sayı : 25
Büyük Kapak